Maar nu is de Kinderboekenweek voorbij. De thematafel wordt opgeruimd en de boeken gaan terug in de kast. Een thema helpt om bepaalde boeken extra zichtbaar te maken. Hoe gaat dat de rest van het jaar? Hoe ontdekken kinderen dan boeken die minder vanzelfsprekend hun aandacht trekken?

Voor Chantal Keijzer is die vraag dagelijkse praktijk. Als taal-/leescoördinator werkt zij al acht jaar aan het leesonderwijs op haar basisschool en is zij nauw betrokken bij de schoolbibliotheek.

Want hoe weet een kind welk boek het graag zal lezen? Wie nog maar weinig boeken en genres kent, kan moeilijk overzien wat er te kiezen valt. Dan ligt het voor de hand om terug te grijpen op wat vertrouwd is.

Leessmaak moet zich kunnen ontwikkelen

Hoewel noodzakelijk, is leesvaardigheid alleen niet genoeg om van een kind een enthousiaste lezer te maken. Een kind moet ook ervaren dat een boek niet alleen inspanning vraagt, maar ook iets teruggeeft. Een nieuw avontuur bijvoorbeeld, of herkenning van iets waarvoor eerder de woorden ontbraken. 

Uit zulke ervaringen ontwikkelt zich gaandeweg een leessmaak. Daarvoor moeten kinderen kennismaken met verschillende boeken en genres, ook met verhalen die zij niet uit zichzelf zouden kiezen. Soms moet een boek eerst gelezen worden voordat kan blijken wat het oproept en of het naar meer smaakt.

Daar ligt een belangrijke rol voor de schoolbibliotheek en de taalcoördinator. Zij zorgen voor een rijk aanbod en brengen kinderen bewust met nieuwe boeken in aanraking. Wat een kind uiteindelijk graag leest, ontstaat in de wisselwerking tussen wat het tegenkomt en wat het tijdens het lezen ontdekt.

Wat niet wordt gezien, wordt niet gekozen

In de schoolbibliotheek ziet Chantal dat bekende series en populaire schrijvers meestal gemakkelijk hun weg naar lezers vinden. Andere boeken kunnen onopgemerkt in de kast blijven staan.

Chantal brengt die minder gekozen titels bewust onder de aandacht in een ‘vergeten boekencollectie’. Niet ieder kind valt voor hetzelfde verhaal. Daarom is een gevarieerd aanbod belangrijk. Pas dan kan blijken welk boek blijft aanspreken en welk boek zonder veel spijt weer dichtgaat.

Secret Society of Readers

Een leessmaak ontwikkelt zich niet alleen in de ontmoeting tussen een kind en een boek. Andere lezers doen ertoe. Een leerling die enthousiast over een boek vertelt, maakt klasgenoten nieuwsgierig. Op Chantals school bleek ook een schrijversbezoek lang door te werken. Een half jaar later werden de boeken van die schrijver nog steeds veel geleend. 

Dat zien we ook terug in recent onderzoek met de spannende naam Secret Society of Readers. Jongeren kregen daar veel ruimte om zelf te kiezen wat zij lazen, maar deden dat niet in afzondering. Ze maakten kennis met nieuwe boeken en spraken met iets oudere mentoren over hun leeservaringen. Zo werd lezen ook iets wat met anderen wordt gedeeld.

In die wisselwerking kan een leesidentiteit ontstaan. Door boeken te lezen en daar met anderen over te praten, ontdekken kinderen welke verhalen hen aanspreken en wie zij als lezer willen zijn. Daarbij is het belangrijk dat niet één leesgemeenschap, waarin lezers hun ervaringen en voorkeuren delen, de norm wordt. Ook daar kan de taalcoördinator verschil maken door verschillende boeken en leeswerelden zichtbaar te maken zodat kinderen kunnen ontdekken waar zij zich als lezer thuis voelen.

Digitaal als extra ingang tot de wereld van boeken

Een leesgemeenschap hoeft niet alleen in de klas of schoolbibliotheek te ontstaan. Ook online kunnen kinderen samen lezen en over boeken praten.

Digitale media kunnen daarnaast verhalen toegankelijker maken. Via De Voorleeshoek of Bereslim kunnen jonge kinderen bijvoorbeeld kennismaken met prentenboeken die worden ondersteund met beeld, geluid of animatie. Als zulke extra’s goed aansluiten bij het verhaal, kunnen ze het begrip ondersteunen.

Zo kan digitaal een extra route openen tot de wereld van boeken.

Zelfstandig leren navigeren in de wereld van boeken

We keren nog even terug naar de Kinderboekenweek. Tijdens Spot aan! kregen boeken extra aandacht en maakten kinderen kennis met verhalen die anders misschien aan hen voorbij waren gegaan. Maar die ene week staat niet op zichzelf. Ze geeft een impuls aan het werk dat taalcoördinatoren, leerkrachten en bibliotheken het hele jaar door doen.

Een leessmaak en een leesidentiteit ontstaan niet van de ene op de andere dag. Een taalcoördinator zoals Chantal, en met haar vele anderen, kan kinderen helpen nieuwe richtingen te ontdekken. Andere lezers kunnen onverwachte boeken op hun pad brengen en soms biedt ook een digitale omgeving een extra ingang.

De spotlight helpt om iets zichtbaar te maken. Uiteindelijk is het doel dat kinderen hem steeds minder nodig hebben en zelfstandig leren navigeren in de wereld van boeken.

Chantal Keijzer werkt als leerkracht en taalcoördinator op Basisschool Aeresteijn in Langeraar. In 2026 ontving zij de Promotiebeurs voor leraren waarmee zij als buitenpromovendus aan de Universiteit Leiden onderzoek gaat doen naar executieve functies en beginnende leesvaardigheid.

Marga Sikkema-de Jong is hoogleraar Onderwijs en Opvoeding in een Digitale Wereld aan de Universiteit Leiden. Zij onderzoekt hoe digitale technologieën, van interactieve prentenboeken tot sociale media en generatieve AI, het leren, de ontwikkeling en de sociale relaties van kinderen en jongeren beïnvloeden.